De veranderkant

Het is weer toesprakentijd. Over de veranderkant. Dit keer vanuit organisaties die al te maken hebben gehad met die veranderkant, zoals de Belastingdienst, Liander en Rijkswaterstaat. En Hans Alberse, politiek adviseur. Hij maakt de zaal eerst even wakker.

“Bent u er allemaal nog? roept Alberse. “Volgens mij heeft de middagdip flink toegeslagen, Ga maar even staan en even bewegen. Jaaaa, kijk, even de armen strekken en de benen.” De zaal beweegt gehoorzaam met Alberse mee.  
“Er stond zes keer ‘gedragsverandering’ in de uitnodiging”, zegt Alberse. “Blijkbaar vindt de organisatie het belangrijk.” In de zaal klinkt gegrinnik. Alberse was lange tijd burgemeester, tegenwoordig helpt hij overheden tegenwoordig de slag te maken van ‘buiten naar binnen en van binnen naar buiten’. 

We verstaan elkaar bijna niet meer over de meest gewone zaken.

Relatietherapie 
“Ik doe soms aan een soort relatietherapie tussen inwoners en ambtenaren. We verstaan elkaar bijna niet meer over de meest gewone zaken.” Dat ligt vooral aan de overheid, vindt Alberse. “Als overheid  zijn we te veel naar binnen gekeerd. Bovendien zijn we de dialoog een beetje verleerd, en erg sturend geworden. Bovendien onderschatten we de inwoners vaak. Ik zou zeggen: nodig ze uit en ga het gesprek aan. Inwoners zijn zo gek nog niet.” 

Veel gepraat 
“We hoeven tegenwoordig geen krant meer open te slaan of je ziet: transitie is een gespreksonderwerp”, zegt Jack Burema van Liander. “Het lijkt veel gepraat maar wij zien echt dat energietransitie onderdeel is geworden van de dagelijkse praktijk. Wat we ook zien: als de techniek verandert, moet je ook anders gaan werken. We weten nooit precies hoe die verandering eruit ziet en wat energietransitie nou precies is.” Volgens Burema vergt dat veel flexibiliteit. “Want daar sta je dan. Dan moet je een veranderplan schrijven maar weet niet je precies hoe of wat. Dan moet je maar gewoon beginnen.”

Illusie 
Ruud Stevers noemt de veranderingen binnen Rijkswaterstaat een ‘spel’. Dat spel gaat volgens Stevers vooral om elkaar de ruimte geven, en het gesprek van onderop te laten plaatsvinden. “Mensen moeten zich eigenaar voelen en het gevoel hebben dat ze zelf ergens over kunnen beslissen. Al met al kosten ingrijpende veranderingen tijd. Veel tijd. Daar moet je dan als organisatie dan ook veel van in stoppen. Een strakke planning is een illusie. Je moet gewoon op weg gaan en onderweg merk je vanzelf welke stappen er gezet moeten worden.” 

We hebben daarvan geleerd dat je geen veranderingen dóórvoert maar dat die ontstaat in dialoog.

 

The Beatles 
Het nummer Taxman van The Beatles schalt door de zaal. “Dit lied schetst precies hoe de Belastingdienst pakweg tien jaar geleden was: als een oude, confisquerende Belastingdienst die alleen maar bezig was met geld innen”, zegt Robbert Veldhuizen. “We waren volstrekt in onszelf gekeerd en gejuridiseerd. We dachten dat ondernemers maar met één ding bezig waren: de belastingdienst oplichten. Het was een duister en onaangename uitvoeringsorganisatie. We moesten dus veranderen”. 

Het nieuwe beleid binnen de Belastingdienst werd ‘horizontaal toezicht’ genoemd. “Onze directeur zei: we gaan werken aan horizontaal toezicht zonder dat we precies weten hoe het moet. We hebben daarvan geleerd dat je geen veranderingen dóórvoert maar dat die ontstaat in dialoog.” 

Nynke Sietsma
Voeg toe aan selectie